Paul Chaim Eisenberg en de opperrabbijnen van Wenen
Paul Chaim Eisenberg is een belangrijke figuur in de geschiedenis van de Joodse gemeenschap in Oostenrijk na de Tweede Wereldoorlog. Hij werd in 1950 in Wenen geboren in een rabbijnenfamilie. Zijn vader Akiba Eisenberg was na de oorlog naar Oostenrijk gekomen en diende vanaf 1948 als opperrabbijn van Wenen. Paul Chaim studeerde eerst wiskunde en statistiek en volgde daarna een rabbinale opleiding. In 1983 nam hij de leiding van het Weense opperrabbinaat over. Hij zou deze functie meer dan dertig jaar blijven vervullen, in een periode waarin de gemeenschap zich opnieuw ontwikkelde.
Historie en betekenis
De taak van een opperrabbijn reikt verder dan het leiden van gebedsdiensten. Hij begeleidt families bij belangrijke levensmomenten, helpt bij religieuze vragen en draagt bij aan onderwijs, gemeenschapswerk en de publieke vertegenwoordiging van het jodendom. Eisenberg werd bekend door zijn toegankelijke stijl, humor, boeken, lezingen en muzikale optredens. Hij combineerde orthodoxe religieuze praktijk met een open manier van communiceren met mensen buiten de eigen gemeenschap. Vanaf 1988 vervulde hij bovendien een rabbinale functie bij de federatie van Joodse gemeenschappen in Oostenrijk, die onderscheiden moet worden van zijn Weense ambt.
Religieuze leiding
In 2016 ging Eisenberg na 33 jaar met pensioen als opperrabbijn van Wenen. Dat was geen afscheid van alle publieke of religieuze activiteiten. Zijn opvolger in Wenen werd Arie Folger, die in september van dat jaar begon. Later kwam er opnieuw een wissel en in 2020 werd Jaron Engelmayer opperrabbijn. Dergelijke veranderingen zijn belangrijk voor de gemeenschap, omdat het geestelijke leiderschap invloed heeft op onderwijs, eredienst, sociale contacten en de manier waarop verschillende religieuze stromingen met elkaar samenwerken.
Opvolging
Op 17 juni 2026 koos het bestuur van de Joodse Gemeente Wenen Yaron Nisenholz als nieuwe opperrabbijn en rabbijn van de Stadttempel. Nisenholz had eerder als rabbijn in Bazel gewerkt en was vervolgens gemeenterabbijn in Tel Aviv. Zijn officiële aantreden was voorzien voor het najaar, na de Hoge Feestdagen. Aan de benoeming gingen een internationale oproep, gesprekken en een selectieprocedure vooraf. Gemeentevoorzitter Oskar Deutsch bedankte de vertrekkende Engelmayer en sprak de wens uit dat de nieuwe rabbijn de uiteenlopende leden van de gemeenschap zou verbinden.
Joodse geschiedenis
Joods leven in Wenen kent een lange geschiedenis van bloei, vervolging en wederopbouw. Al in de middeleeuwen bestonden er gemeenschappen, maar in 1420 en 1421 leidden vervolgingen tot geweld en verdrijving. In de negentiende eeuw maakten burgerlijke emancipatie, scholen, verenigingen en nieuwe synagogen een bijzondere culturele ontwikkeling mogelijk. De Stadttempel werd in 1826 geopend. Na de nazistische machtsovername in 1938 werden vrijwel alle synagogen verwoest en werden vele Joden gedeporteerd en vermoord. De Stadttempel overleefde en werd ter gelegenheid van zijn tweehonderdjarig bestaan in 2026 gerestaureerd.
Gemeenschapsleven
Vandaag bestaat de gemeenschap niet alleen uit gebedsruimten. Er zijn scholen, zorginstellingen, sociale diensten, jeugdactiviteiten, cultuurprogramma’s en organisaties voor ondersteuning. Leopoldstadt is opnieuw een belangrijk centrum van Joods leven. Migratie uit Oost-Europa en de voormalige Sovjet-Unie heeft bijgedragen aan de heropbouw en diversiteit. Het verhaal van de familie Eisenberg en haar opvolgers gaat daarom over meer dan een reeks namen. Het laat zien hoe een historische minderheid tradities bewaart, nieuwe generaties bereikt en haar toekomst in de Oostenrijkse samenleving vormgeeft.