פּאַול חיים אייזענבערג און די הויפּט־רבנים פֿון ווין
פּאַול חיים אייזענבערג איז אַ וויכטיקע פֿיגור אין דער געשיכטע פֿונעם ייִדישן לעבן אין עסטרײַך נאָך דער צווייטער וועלט־מלחמה. ער איז געבוירן געוואָרן אין ווין אין 1950 אין אַ משפּחה פֿון רבנים. זײַן פֿאָטער, רבי עקיבא אייזענבערג, איז אָנגעקומען קיין עסטרײַך נאָך דער מלחמה און האָט פֿון 1948 אָן געדינט אַלס הויפּט־רב אין ווין. פּאַול חיים האָט ערשט שטודירט מאַטעמאַטיק און סטאַטיסטיק, שפּעטער געלערנט רבנות און אין 1983 איבערגענומען דעם ווינער הויפּט־רבנות. ער האָט געהאַלטן דעם אַמט דרײַ און דרײַסיק יאָר.
אַ רבנישע משפּחה
די אַרבעט פֿון אַ הויפּט־רב באַשטייט ניט נאָר פֿון פֿירן תּפֿילות. דער רב העלפֿט בײַ שאלות פֿון הלכה, בילדונג, משפּחה־לעבן, שמחות, טרויער און ציבורישער פֿאַרטרעטונג. אייזענבערג האָט זיך באַקענט געמאכט מיט זײַן אָפֿענעם אופֿן צו רעדן מיט מענטשן פֿון פֿאַרשיידענע סביבות. ער האָט געשריבן ביכער, געהאַלטן רעדעס און זיך באַטייליקט אין מוזיקאַלישע פּראָיעקטן. זײַן דרך איז געווען אָרטאָדאָקסיש אין דער רעליגיעזער פּראַקטיק, אָבער Zugleich צוטריטלעך אין ציבור. פֿון 1988 האָט ער אויך געהאַט אַ וויכטיקן רבנישן אַמט בײַם פֿאַרבאַנד פֿון די ייִדישע קהילות אין עסטרײַך.
די אַרבעט פֿונעם הויפּט־רב
אין 2016 איז אייזענבערג אַרויס אין פּענסיע פֿון זײַן באַזונדערן אַמט ווי הויפּט־רב פֿון ווין. דאָס האָט ניט געמיינט אַז ער האָט אויפֿגעהערט צו זײַן אַ ציבורישער מענטש. אין סעפּטעמבער 2016 האָט אים אַריע פֿאָלגער נאָכגעפֿאָלגט. נאָך ווײַטערע ענדערונגען האָט ירון ענגעלמאַיער אין 2020 איבערגענומען די פֿירונג פֿונעם ווינער הויפּט־רבנות. די אונטערשיידן צווישן שטאָטישע און לאַנדישע רבנישע פֿונקציעס זײַנען וויכטיק, ווײַל אַנדערש קען מען פֿאַרמישן טיטלען און געבן אַ פֿאַלש בילד פֿון דער איצטיקער קהילה־פֿירונג.
דער איבערגאַנג פֿון 2016 ביז 2026
דעם 17טן יוני 2026 האָט דער קולטוס־ראַט פֿון דער ייִדישער קהילה אין ווין באַשטימט רבי ירון ניסענהאָלץ פֿאַרן נײַעם הויפּט־רב און רב פֿון שטאָט־טעמפּל. ער האָט פֿריִער געאַרבעט אין באַזעל אין שווייץ, און שפּעטער אַלס קהילה־רב אין תּל־אָבֿיבֿ. זײַן אָפֿיציעלער אָנהייב איז געווען פּלאַנירט אויף האַרבסט נאָך די הויכע יום־טובֿים. די באַשלוס איז געקומען נאָך אַן אינטערנאַציאָנאַלן אויסקלײַב מיט פֿאַרהערן. דער קהילה־פּרעזידענט אָסקאַר דויטש האָט באַדאַנקט דעם פֿריִערדיקן רב ענגעלמאַיער פֿאַר זײַן דינסט און אַרבעט.
דער לאַנגער געשיכטע פֿון ווין
ייִדן האָבן אין ווין געלעבט שוין אין מיטלאַלטער, אָבער די קהילה האָט דורכגעמאַכט פֿאַרפֿאָלגונגען און גירושים, בפֿרט אין די יאָרן 1420 און 1421. אין נײַנצנטן יאָרהונדערט האָבן די ציווילע רעכט געשאַפֿן נײַע מעגלעכקייטן פֿאַר שולן, בתי־מדרשים, צדקה און קולטור. דער שטאָט־טעמפּל איז געעפֿנט געוואָרן אין 1826. נאָך דער נאַציסטישער אָנשלוס אין 1938 זײַנען כּמעט אַלע ווינער שילן חרובֿ געוואָרן, און צענדליקער טויזנטער ייִדן זײַנען דעפּאָרטירט און דערמאָרדעט געוואָרן. דער צענטראַלער שטאָט־טעמפּל האָט איבערגעלעבט און איז פֿאַר זײַן צוויי־הונדערטסטן יאָרטאָג אין 2026 רעמאָנטירט געוואָרן.
ייִדיש לעבן אין הײַנטיקער עסטרײַך
הײַנט האָט די ווינער קהילה שולן, הילף־אינסטיטוציעס, קולטור־אַרבעט, פּראָגראַמען פֿאַר יוגנט און פֿאַר עלטערע מענטשן. דער ליאָפּאָלדשטאַט־ראַיאָן איז ווידער אַ וויכטיקער צענטער פֿון ייִדישן לעבן. די אימיגראַציע פֿון מיזרח־אייראָפּע און פֿון דער געוועזענער סאָוועטן־פֿאַרבאַנד האָט געהאָלפֿן בײַם אויפֿבוי פֿון אַ נײַער, פֿאַרשיידנאַרטיקער קהילה. די געשיכטע פֿון דער משפּחה אייזענבערג און פֿון די נאָכפֿאָלגער איז דעריבער ניט בלויז אַ ריי רבנים, נאָר אַ דערציילונג וועגן זכּרון, חורבן, המשכיות און האָפֿענונג.