ADL: איבער הונדערט יאָר קעגן אַנטיסעמיטיזם און האַס
היסטאָרישער הינטערגרונט
די Anti-Defamation League, באַקאַנט ווי ADL, איז געגרינדעט געוואָרן אין אַמעריקע אין 1913 כדי צו קעמפֿן קעגן פֿאַרלעמדונג פֿון ייִדן און פֿאַר גלײַכע רעכט. זי איז אויפֿגעוואַקסן אין דער וועלט פֿון ייִדישע אָרגאַניזאַציעס אַרום בני ברית. אין יענער צײַט האָבן צײַטונגען און קולטור אָפֿט פֿאַרשפּרייט אַנטיסעמיטישע סטרעאָטיפּן.
געשעענישן און באַשטעטיקטע פֿאַקטן
ADL פֿאָרשט אַנטיסעמיטישע אינצידענטן, עקסטרעמיסטישע גרופּעס, קאָנספּיראַציע־טעאָריעס און סכּנות פֿאַר קהילות. זי גיט אַרויס באַריכטן און העלפֿט שולן, מעדיע און אויטאָריטעטן מיט מאַטעריאַלן. אָבער סטאַטיסטיק דאַרף מען לייענען מיט אויפֿמערקזאַמקייט: דעפֿיניציעס, מעלדונג־סיסטעמען און ציבורישע אויפֿמערקזאַמקייט ענדערן די צאָלן.
מענטשן און ערטער
די בילדונג־פּראָגראַמען ווילן העלפֿן קינדער און לערערס דערקענען פֿאָראורטיילן, שלעכטע באַהאַנדלונג און אויסשליסונג. ADL זאָגט אַז אַ קאמף קעגן ייִדנהאַס מוז אויך אַרײַננעמען אַנדערע מינים דיסקרימינאַציע. דער צוזאַמענאַרבעט צווישן קהילות איז אָבער נישט תמיד גרינג, בפֿרט ווען מען קריגט זיך וועגן ישראל און פּאָליטיק.
מוסדות און געזעלשאַפֿט
אין אינטערנעט פֿאַרשפּרייטן זיך אַלטע אַנטיסעמיטישע מיטאָסן דורך בילדער, מימען און באַהאַלטענע קאָדן. ADL באַהאַנדלט די פּראָבלעמען מיט טעכנאָלאָגיע־פֿירמעס. Zugleich קומען פֿראַגעס וועגן פֿרייהייט פֿון רעדן. אַ קריטיק פֿון ישראלס רעגירונג איז נישט אויטאָמאַטיש אַנטיסעמיטיזם; האַס און סכּנות קעגן ייִדן ווי ייִדן זײַנען אַן אַנדער זאַך.
מחלוקות און פֿאַרשידענע פּערספּעקטיוון
ווי אַנדערע גרויסע אָרגאַניזאַציעס ווערט אויך ADL קריטיקירט וועגן געוויסע באַשלוסן, קאַטעגאָריעס און פּאָליטישע עמדות. אירע שטיצער זעען אין איר אַן ערנסטן פֿאָרש־און־הילף־מוסד. אַ גוטע באַטראַכטונג דאַרף קאָנטראָלירן די מעטאָדן און באַשטעטיקן באַזונדערע טענות דורך נאָך מקורים.
מורשה און הײַנטיקע באַטײַטונג
די געשיכטע פֿון ADL ווײַזט אַז מען קען נישט קעמפֿן קעגן אַנטיסעמיטיזם נאָר דורך פּראָטעסטירן נאָך אַ שרעקלעכן פֿאַל. מע דאַרף בילדונג, געזעץ, מחקר און באַציִונגען צווישן מענטשן. די גרויסע קשיא בלײַבט ווי אַ דעמאָקראַטיע קען באַשיצן מינאָריטעטן און Zugleich היטן אַ פֿרײַען ציבורישן שמועס.
מקורים און היסטאָרישער קאָנטעקסט
כדי צו פֿאַרשטיין ADL: איבער הונדערט יאָר קעגן אַנטיסעמיטיזם און האַס דאַרף מען אונטערשיידן צווישן אָריגינעלע דאָקומענטן פֿון יענער צײַט, שפּעטערדיקע זכרונות און פּאָפּולערע איבערדערציילונגען. אַ אפיציעלע מעלדונג ווײַזט וואָס אַ מוסד האָט געוואוסט אָדער געזאָגט אין אַ באַשטימטן מאָמענט. פּערזענלעכע עדות גיט אַן אַנדער בליק, אָבער קען אויך ווערן באַאיינפֿלוסט פֿון זכּרון. דורך פֿאַרגלײַכן עטלעכע מקורים קען מען בעסער אָפּטיילן פֿאַקטן פֿון שפעטערדיקע אינטערפּרעטאַציעס.
מענטשן הינטער דער גרויסער געשיכטע
היסטאָריע ווערט אָפֿט דערציילט דורך גרויסע נעמען און פּאָליטישע באַשלוסן. אָבער הינטער ADL: איבער הונדערט יאָר קעגן אַנטיסעמיטיזם און האַס שטייען אויך געוויינטלעכע מענטשן: משפּחות, קינדער, אַרבעטער, לערערס און שכנים. שפּראַך, בילדונג, היים און סאָציאַלע באַדינגונגען ענדערן ווי זיי האָבן פֿאַרשפּירט די געשעענישן. אַ זאַך וואָס פֿאַר אַ רעגירונג איז אַ דיפּלאָמאַטישע קשיא קען פֿאַר אַ משפּחה זײַן אַ גאַנצער לעבן־ווענדפּונקט. אַן אויספֿירלעכער אַרטיקל דאַרף ביידע זייטן.
מוסדות און פֿאַראַנטוואָרטלעכקייט
מען קען נישט דערקלערן ADL: איבער הונדערט יאָר קעגן אַנטיסעמיטיזם און האַס בלויז דורך צו לויבן אָדער באַשולדיקן איין מענטש. די געזעצן, רעגירונג־ביוראָען, געריכטן, קהילה־אָרגאַניזאַציעס, מעדיע און אוניווערסיטעטן שפּילן אַ וויכטיקע ראָלע. באַשלוסן ווערן אָפֿט גענומען אונטער דרוק און מיט באַגרענעצטער אינפֿאָרמאַציע. כּדי צו רעדן וועגן אחריות דאַרף מען וויסן ווער האָט געקענט האַנדלען, וועלכע כּללים זענען געווען און צי אַנדערע וועגן זענען געווען מעגלעך.
מחלוקות און פֿאַרשידענע פּערספּעקטיוון
אַרום ADL: איבער הונדערט יאָר קעגן אַנטיסעמיטיזם און האַס קענען זײַן שטאַרקע חילוקי־דעות. מע דאַרף פֿאַרשטיין צי דער וויכוח איז וועגן דעם סדר פֿון געשעענישן, וועגן געזעץ, פּאָליטישע אינטרעסן אָדער מוסרדיקע משפטים. נישט יעדער טענה האָט די זעלבע באַווײַזן. אַן ערנסטע קריטיק דאַרף זיך אָפּשטיצן אויף מקורים און נישט אַריבערוואַרפֿן די טאַטן פֿון באַזונדערע מענטשן אויף אַ גאַנץ פֿאָלק אָדער קהילה.
פֿאַר וואָס דער ענין איז הײַנט וויכטיק
ADL: איבער הונדערט יאָר קעגן אַנטיסעמיטיזם און האַס איז נישט נאָר אַ נאָמען פֿון פֿאַרגאַנגענהייט. דער ענין גיט אַ געלעגנהייט צו טראַכטן וועגן זכּרון, ציבורישן צוטרוי, מענטשלעכער אחריות און געזעלשאַפֿטלעכן טויש. ווער עס וויל לערנען ווײַטער זאָל עפֿענען די אונטן פֿאַרבונדענע מקורים, קאָנטראָלירן זייערע דאַטעס און פֿאַרגלײַכן די טענות. אַ קורצער אַרטיקל גיט אָריענטירונג, אָבער אַ טיפֿער פֿאַרשטאַנד קומט פֿון אָריגינעלע דאָקומענטן און ערנסטן לימוד.