דער אינטערנעץ קען עפֿענען אַ טיר: וויסן, פּרנסה און קהילה

פֿאַר וואָס עס איז כּדאַי צו נוצן דעם אינטערנעץ מיט אַ קלאָרן ציל: לערנען, מענטשלעכע פֿאַרבינדונגען און פֿרײַע ווייכוואַרג.

אַ צוטריט צו וויסן

דער אינטערנעץ גיט אַ נײַגעריקן מענטש אַ געלעגנהייט צו געפֿינען קוואַלן וואָס זײַנען אַמאָל געווען שווער צוטריטלעך אָן אַ גרויסער ביבליאָטעק אין דער נאָענט. מען קען לייענען אַ בוך, פֿאַרגלײַכן נוסחאות, הערן אַ לעקציע און זוכן אַ היסטאָרישן דאָקומענט פֿון דער היים. דאָס מיינט נישט אַז אַלץ אויף דער נעץ איז אמת. עס מיינט אַז דער צוטריט צום לערנען איז ברייטער געוואָרן.

דערפֿאַר איז כּדאַי אָנצוהייבן מיט אַ פֿראַגע: וואָס וויל איך הײַנט פֿאַרשטיין? ווען מען זוכט אַ באַשטימטן ענטפֿער, לייענט אַ מקור און מאַכט אַ קיצור, ווערט דער קאָמפּיוטער אַ געצײַג פֿאַר אַרבעט. אָן אַזאַ ציל קען דער זעלבער עקראַן פֿאַרנעמען אַ סך צײַט אָן צו געבן אַ סך צוריק.

ייִדיש לערנען אויך אויף דער נעץ

ספריא שטעלט צו אַ דיגיטאַלע ביבליאָטעק פֿון ייִדישע טעקסטן און פֿאַרבינדונגען צווישן זיי. אין דער נאַציאָנאַלער ביבליאָטעק קען מען זוכן ביכער און זאַמלונגען; אַ טייל קען מען אויך לייענען פֿון דער ווײַטנס, לויט די צוטריט־רעכט. דאָס זײַנען בײַשפּילן ווי אַ נײַע טעכנאָלאָגיע קען העלפֿן איבערגעבן אַן אַלטע ירושה.

חב״ד איז אויך אַקטיוו אויפֿן אינטערנעץ. Chabad.org פֿאַרעפֿנטלעכט אַרטיקלען, שיעורי תורה און אינפֿאָרמאַציע. דער קיום פֿון אַזאַ וועבזײַטל איז נישט קיין הסכמה צו יעדן אינהאַלט, אָבער ער ווײַזט אַז רעליגיעז לערנען און אַ קאָמפּיוטער־נעץ מוזן נישט זײַן באַזונדערע וועלטן. אַ באַקאַנטער מקור און אַ שמועס מיט אַ לערער קענען העלפֿן מאַכן דאָס לערנען ערנסט און פֿאַראַנטוואָרטלעך.

פּרנסה און זעלבשטענדיקייט

די נעץ קען העלפֿן זוכן אַרבעט, לערנען אַ פֿאַך און פֿאָרשטעלן אַ קליינעם געשעפֿט. אַ בעל־מלאכה קען דערקלערן וואָס ער טוט, ענטפֿערן אויף פֿראַגעס און געפֿינען נייטיקע טעכנישע ידיעות. דאָס איז נישט קיין הבטחה פֿון גרינג געלט. ערלעכקייט, בקיאות און שטענדיקע אַרבעט בלײַבן נייטיק.

דיגיטאַלע עפֿנטלעכע באַדינונגען קענען אויך שפּאָרן אַ נסיעה און געבן צוטריט צו דאָקומענטן. ווער עס קען געפֿינען דעם אָפֿיציעלן וועבזײַטל איז ווייניקער אָפּהענגיק פֿון פֿאַרמיטלער. דערפֿאַר איז וויכטיק צו פֿאַרשטיין אַן אינטערנעץ־אַדרעס, צו דערקענען אַ רעקלאַמע און נישט איבערצוגעבן פּערזענלעכע פּרטים דורך אַן אומבאַקאַנטן לינק. אַזאַ וויסן איז אַ טייל פֿון דער הײַנטיקער זעלבשטענדיקייט.

אַ קהילה איבער ווײַטקייטן

דער אינטערנעץ קען פֿאַרבינדן משפּחות, תּלמידים מיט לערער און מענטשן וואָס האָבן אַ געמיינזאַמען אינטערעס. אַ נײַער עולה קען געפֿינען אַן דערקלערונג אויף אַ באַקאַנטער שפּראַך. אַן עלטערער מענטש קען רעדן מיט קרובֿים. אַ באַניצער פֿון פֿרײַער ווייכוואַרג קען בעטן הילף און שפּעטער העלפֿן אַן אַנדערן.

אַ קשר דורך אַ קאָמפּיוטער דאַרף נישט פֿאַרבײַטן אַ פּערזענלעכן באַגעגעניש. ער קען דווקא העלפֿן צוגרייטן אַ שיעור אָדער אָרגאַניזירן אַ טרעפֿונג. אַ גוטע קהילה דאַרף אויך אויף דער נעץ האָבן דרך־ארץ. מען קען נישט באַרעכטיקן השפּלה אָדער אומזיכערע באַשולדיקונגען נאָר ווײַל עס איז גרינג אָנצושרײַבן אַ קאָמענטאַר. הינטערן עקראַן זיצן אמתע מענטשן.

פֿרײַע ווייכוואַרג און געמיינזאַמע הילף

פֿרײַע ווייכוואַרג עפֿנט אַ וועג צו לערנען ווי אַ סיסטעם אַרבעט, צו טיילן ידיעות און צו בויען צוזאַמען. מען דאַרף נישט זײַן אַ פּראָגראַמיסט כּדי צו העלפֿן. איבערזעצן אַן אָנװײַזונג, פֿאַרריכטן אַ גרײַז אָדער דערקלערן עפּעס פֿאַר אַ נײַעם באַניצער קען האָבן אַ גרויסן ווערט.

אַ קהילה ווי TUX Community Israel קען פֿאַרבינדן טעכנישע בקיאות מיט די שפּראַכן פֿון די מענטשן וואָס דאַרפֿן זי. דאָס פֿאָדערט פֿאַראַנטוואָרטלעכקייט: קלאָרע דערקלערונגען, גוטע אויפֿהיטונג און כּבֿוד פֿאַר יענעם. ווען מען ניצט די נעץ צו שאַפֿן עפּעס נוצלעך, ווערט זי מער ווי אַ פּלאַץ וווּ מען קוקט נאָך אַ בילד און נאָך אַ פֿילם. מען קען אויך זײַן אַ געבער.

אַ קלאָרער ציל און אַ מאָס

דער טענה פֿאַרן אינטערנעץ איז נישט אַז יעדער מוז זײַן פֿאַרבונדן יעדע מינוט. דער טענה איז אַז ער האָט וויכטיקע מעגלעכקייטן פֿאַר לערנען, פּרנסה און חסד. עס איז דערפֿאַר כּדאַי צו טראַכטן ווי מען קען זיי נוצן מיט אַ מאָס. מען קען באַשטימען שעות און פֿאַרענדיקן די גלישה ווען די אויפֿגאַבע איז געטאָן.

מען זאָל אויך מכבד זײַן מענטשן וואָס קלײַבן נישט צו נוצן די נעץ, און זיי העלפֿן באַקומען עפֿנטלעכע באַדינונגען. דער וואָס ניצט זי דאַרף נישט אָננעמען יעדן מנהג פֿון דער אינטערנעץ־קולטור. מען קען נעמען דאָס נוצלעכע, היטן די פּריוואַטקייט און לאָזן גענוג צײַט פֿאַר משפּחה, לערנען און לעבן אויסער דעם עקראַן.