אָפּעראַציע מאַכבש: דער פּאַראַשוט־שפּרונג דעם 29סטן אָקטאָבער 1956 און דער סועץ־קריזיס

דערהײַנטיקט: 1טן נאָוועמבער 2026

וואָס מיינט דער נאָמען מאַכבש

דעם 29סטן אָקטאָבער 1956 האָט די ישׂראלדיקע אַרמיי דורכגעפֿירט אַ מיליטערישע אַקציע מיטן העברעיִשן קאָדנאָמען „מבצע מכבש‟, וואָס מען שרײַבט אויך מאַכבש אָדער Machbesh. דאָס איז געווען די אַראָפּלאָזונג פֿון פּאַראַשוטיסטן פֿונעם 890סטן באַטאַליאָן לעבן דעם מיזרחדיקן צוגאַנג צום מיטלאַ־דורכגאַנג אינעם מצרישן סיני. מע טאָר נישט פֿאַרמישן דעם נאָמען מיט דער גאַנצער מלחמה. די ברייטערע ישׂראלדיקע קאַמפּאַניע האָט געהייסן „מבצע קדש‟, בשעת דער אינטערנאַציאָנאַלער קאָנפֿליקט איז באַקאַנט ווי דער סועץ־קריזיס. אַ גענויע אונטערשיידונג העלפֿט פֿאַרשטיין וואָס איז געשען ערשט און וואָס איז שפּעטער געוואָרן אַ טייל פֿון אַ גרעסערן קריג.

דער קאָנפֿליקט פֿאַר 1956

אין די ערשטע יאָרן נאָך דער גרינדונג פֿון מדינת ישׂראל זענען די באַציִונגען מיט מצרים געווען אָנגעשטרענגט. עס האָבן פּאַסירט באַוואָפֿנטע אַריבערגאַנגען איבערן גרענעץ, קעגנזײַטיקע מיליטערישע אַקציעס און אַטאַקן אויף מענטשן אין גרענעץ־געביטן. טייל פֿון די אַטאַקן האָט מען פֿאַרבונדן מיט פֿעדאַיִין־גרופּעס וואָס זענען געקומען פֿון טעריטאָריעס אונטער מצרישער קאָנטראָל. מצרים האָט אויך באַגרענעצט דעם דורכפֿאָר פֿון ישׂראלדיקע שיפֿן אין וויכטיקע ים־וועגן, בפֿרט בײַם טיראַן־ענגפּאַס. פֿאַר ישׂראל איז דאָס געווען אַ פּראָבלעם פֿאַרן צוטריט צום רויטן ים און צו אילת. מצרים האָט פֿון זײַן זײַט אונטערגעשטראָכן איר רעכט אויף סוווערעניטעט.

דער סועץ־קאַנאַל און גאַמאַל אַבדעל נאַסער

דעם 26סטן יולי 1956 האָט דער מצרישער פּרעזידענט גאַמאַל אַבדעל נאַסער מודיע געווען די נאַציאָנאַליזאַציע פֿון דער סועץ־קאַנאַל־געזעלשאַפֿט. פֿאַר אַ סך מצרים־בירגער איז עס געווען אַן אויסדרוק פֿון לאַנדישער זעלבשטענדיקייט און קאָנטראָל איבער אַ הויפּט־וואַסערוועג. אין לאָנדאָן און פּאַריז האָט מען באַטראַכט דעם באַשלוס ווי אַ סכּנה פֿאַר עקאָנאָמישע און סטראַטעגישע אינטערעסן. פֿראַנקרײַך האָט אויך קריטיקירט די מצרישע הילף פֿאַרן אַלזשירישן אומאָפּהענגיקייט־קאַמף. ישׂראל האָט געהאַט אַנדערע הויפּט־זאָרגן וועגן זיכערקייט און ים־פֿאַרקער. די דרײַ לענדער האָבן שפּעטער געהאַנדלט צוזאַמען, אָבער זייערע צילן זענען נישט געווען אינגאַנצן די זעלבע.

די געהיימע פֿאַרשטענדיקונג אין סעוור

אין אָקטאָבער 1956 האָבן פֿאַרטרעטער פֿון ישׂראל, גרויסבריטאַניע און פֿראַנקרײַך זיך געהיים געטראָפֿן אין סעוור לעבן פּאַריז. לויט דער פֿאַרשטענדיקונג וואָלט אַן ישׂראלדיקער פֿאָרמאַרש אין סיני געבראַכט צו אַ בריטיש־פֿראַנצויזישן אולטימאַטום, מיט דער פֿאָדערונג אַז ביידע צדדים זאָלן זיך אָפּציען פֿון סועץ־קאַנאַל. דער אָפּזאָג פֿון מצרים וואָלט דערנאָך געדינט ווי אַ תּירוץ פֿאַר אַ אייראָפּעיִשער מיליטערישער אַרײַנמישונג. דער ציבור האָט דעמאָלט נישט געקענט די גאַנצע פּלאַנירונג. הײַנט קענען היסטאָריקער לייענען טייל פֿונעם דאָקומענטאַרישן מאַטעריאַל אין אָפֿיציעלע אַרכיוון. דערפֿאַר דאַרף מען באַטראַכטן דעם פּאַראַשוט־שפּרונג סײַ ווי אַן אייגענע מיליטערישע מיסיע, סײַ ווי אַ טייל פֿון דער דיפּלאָמאַטישער פּלאַנירונג.

דער אויפֿטראָג פֿון באַטאַליאָן 890

דער 890סטער פּאַראַשוט־באַטאַליאָן האָט באַקומען דעם אויפֿטראָג זיך אַראָפּלאָזן בײַם מיזרחדיקן אַרײַנגאַנג צום מיטלאַ־דורכגאַנג. דער דורכגאַנג געפֿינט זיך צווישן בערג אינעם סיני און האָט פֿאַרבונדן וויכטיקע וועגן אין ריכטונג פֿון סועץ. דער קאָמאַנדיר פֿונעם באַטאַליאָן איז געווען רפֿאל איתן, וועלכער איז שפּעטער געוואָרן דער גענעראַל־שטאַב־שעף פֿון צה״ל. די גרעסערע פּאַראַשוט־בריגאַדע האָט אָנגעפֿירט אריאל שרון. אַנדערע טיילן פֿון דער בריגאַדע האָבן געדאַרפֿט קומען אויפֿן ערד־וועג און זיך צונויפֿטרעפֿן מיט די אַראָפּגעלאָזטע זעלנער. אָן קאָמוניקאַציע, וואַסער, עסן און גענוג אויסריכטונג האָט אַזאַ איינזאַמע איינהייט געקענט אַרײַנקומען אין אַ שווערע סיטואַציע.

דער נאָכמיטאָג פֿונעם 29סטן אָקטאָבער

לויט אַן אָפֿיציעלער היסטאָרישער באַשרײַבונג פֿון צה״ל האָט דער ערשטער קאַמף־שפּרונג זיך אָנגעהויבן מאָנטיק דעם 29סטן אָקטאָבער 1956 אַרום 16:59. די פּאַראַשוטיסטן זענען אַראָפּ אין אַ טרוקענער מדבר־לאַנדשאַפֿט. גלײַך נאָך דער לאַנדונג האָבן זיי זיך געמוזט צונויפֿקלײַבן, געפֿינען זייערע מיטחבֿרים, אײַנאָרדענען די אויסריכטונג און גרייטן שטעלעס. דער באַלדיקער אָוונט, די שטרענגע טעריין־תּנאָים און די סכּנה פֿון אַ מצרישן קעגנאַטאַק האָבן שווער געמאַכט די אַרבעט. די לאַנדונג איז געווען אַ וויכטיקער מאָמענט אין דער געשיכטע פֿון די ישׂראלדיקע פּאַראַשוט־כוחות, אָבער נישט דאָס סוף פֿון דער מיליטערישער אָפּעראַציע.

פֿאַרבינדונג מיט די כּוחות אויפֿן לאַנד

בשעת די זעלנער פֿון רפֿאל איתן האָבן געהאַלטן זייער געגנט, זענען אַנדערע איינהייטן פֿון דער בריגאַדע זיך גערוקט פֿון מיזרח אין זייער ריכטונג. די שפּעטערדיקע שלאַכטן בײַם מיטלאַ־דורכגאַנג, בפֿרט דעם 31סטן אָקטאָבער, האָבן געפֿירט צו שווערע פֿאַרלוסטן. דאָס איז נישט געווען דער זעלבער געשעעניש ווי דער פּאַראַשוט־שפּרונג צוויי טעג פֿריִער. באַשלוסן פֿון קאָמאַנדירן, אינפֿאָרמאַציע פֿון אויסשפּיר־דינסטן און די פֿראַגע צי מען האָט געדאַרפֿט אַרײַנגיין אין דורכגאַנג זענען שפּעטער געוואָרן אַ טעמע פֿון קריטיק און מיליטערישער פֿאָרשונג. אַ גוטער געשיכטלעכער אַרטיקל מוז אָפּטיילן אַ מצליחן לאַנדונג־אָפּעראַציע פֿון אַ שווערער און קאָנטראָווערסיעלער שלאַכט.

די מצרישע פּערספּעקטיוו

פֿאַר מצרים איז דער אַרײַנמאַרש געווען אַ מיליטערישער אַטאַק אויף איר טעריטאָריע, בעת דאָס לאַנד האָט זיך געקעמפֿט פֿאַר קאָנטראָל איבערן קאַנאַל און פֿאַר מער אומאָפּהענגיקייט. מצרישע זעלנער האָבן פֿאַרטיידיקט שטעלעס אינעם סיני; אויך ציווילע באַפֿעלקערונגען האָבן געליטן פֿון די שפּעטערדיקע אטאַקן. אין אַ סך אַראַבישע באַשרײַבונגען רופֿט מען דעם קאָנפֿליקט „די דרײַפֿאַכיקע אַגרעסיע‟, ווײַל ישׂראל, בריטאַניע און פֿראַנקרײַך האָבן זיך באַטייליקט. דער נאָמען ווײַזט אַן אַנדערע היסטאָרישע דערפֿאַרונג. לויטן ישׂראלדיקן פֿאַרטיידיקונגס־אַרכיוו זענען 182 ישׂראלדיקע זעלנער געפֿאַלן אין דער גאַנצער סיני־קאַמפּאַניע; די צאָל געהערט נישט דווקא צום איין פּאַראַשוט־באַטאַליאָן.

בריטאַניע, פֿראַנקרײַך און די גרויסע מאַכטן

נאָכן ישׂראלדיקן פֿאָרמאַרש האָבן בריטאַניע און פֿראַנקרײַך אַרויסגעשטעלט דעם פֿריִער צוגעגרייטן אולטימאַטום. נאָכן מצרישן אָפּזאָג האָבן זייערע מיליטערישע כּוחות אַטאַקירט צילן אין מצרים. די געשעענישן זענען גיך געוואָרן אַ גרויסער קריזיס אין דער צײַט פֿון דער קאַלטער מלחמה. די פֿאַראייניקטע שטאַטן האָבן זיך געשטעלט קעגן דער אַקציע פֿון זייערע אייראָפּעיִשע אַליאַירטע און געדריקט פֿאַר אַ וואָפֿן־רו. אויך דער סאָוועטן־פֿאַרבאַנד האָט פֿאַרדאַמט די אינוואַזיע. אין די פֿאַראייניקטע פֿעלקער האָט מען געפֿאָדערט אָפּצושטעלן די קעמפֿן און אָפּצוציִען די טרופּן. דאָס האָט באַוויזן אַז מיליטערישער דערפֿאָלג קען ניט אַליין באַשטימען דעם פּאָליטישן אויסגאַנג.

די נסיגה און די פֿאַראייניקטע פֿעלקער

די ישׂראלדיקע אַרמיי האָט במשך פֿון דער קורצער קאַמפּאַניע איינגענומען גרויסע טיילן פֿון סיני, אָבער שפּעטער אונטער אינטערנאַציאָנאַלן דרוק זיך צוריקגעצויגן. די נסיגה איז פֿאַרענדיקט געוואָרן אין מערץ 1957. אַ ספּעציעלע שלום־טרופּע פֿון די פֿאַראייניקטע פֿעלקער איז געשאַפֿן געוואָרן צו העלפֿן אויפֿפּאַסן אויף דער געגנט. די פֿראַגע פֿון פֿרײַער שיפֿפֿאַרט דורך טיראַן און פֿון זיכערקייט בײַם גרענעץ איז געבליבן וויכטיק. נאַסער האָט פֿאַרשטאַרקט זײַן פּאָליטישן ראָלע, כאָטש די מצרישע מיליטערישע קראַפֿט האָט געליטן. פֿאַר ישׂראל האָט די קאַמפּאַניע געבראַכט מיליטערישע דערפֿאַרונג, אָבער אויך טויטע, פֿאַרוווּנדעטע און לאַנג־טערמיניקע קאָנפֿליקטן.

אילוסטראַציעס און אמתע פֿאָטאָגראַפֿיעס

די בילדער בײַ דעם אַרטיקל זענען מאָדערנע רעדאַקציעלע רעקאָנסטרוקציעס, נישט אָריגינעלע פֿאָטאָגראַפֿיעס פֿון 1956. זיי ווײַזן דער מדבר־לאַנדשאַפֿט און די פֿאָרעם פֿון אַ פּאַראַשוט־אַראָפּלאָזונג, אָבער זיי באַשטעטיקן נישט אַ באַזונדערן מאָמענט, פּנים אָדער מיליטערישן באַפֿעל. אמתע היסטאָרישע בילדער קען מען געפֿינען אין רעגירונגס־אַרכיוון און אין זאַמלונגען פֿון מיליטערישער געשיכטע. פֿאַרן איבערדרוקן דאַרף מען באַזונדער קאָנטראָלירן דעם פֿאָטאָגראַף, דעם טאָג און די דערלויבעניש. אַן אומריכטיקער בילד־באַשרײַבונג קען פֿאַרפֿירן לייענער, אַפֿילו ווען די ווערטער פֿון אַ טעקסט זײַנען ריכטיק. דעריבער ווערן די רעקאָנסטרוקציעס דאָ קלאָר באַצייכנט.

פֿאַר וואָס אַ פּאַראַשוט־אַקציע איז נישט די גאַנצע מלחמה

די מיליטערישע און פּאָליטישע מדרגות פֿון 1956 דאַרפֿן ווערן אונטערשיידן. מאַכבש איז געווען אַ באַשטימטע אַקציע אינעם סיני־פֿעלדצוג; דער סועץ־קריזיס האָט אין דער זעלבער צײַט אַרײַנגענומען די בריטישע און פֿראַנצויזישע אינטערעסן, די מצרישע ריבונות איבערן קאַנאַל און די שטעלונגען פֿון די גרויסע מאַכטן. אַ באַשרײַבונג וואָס הייבט זיך אָן און ענדיקט זיך מיטן מאָמענט פֿון דער אַראָפּלאָזונג קען נישט דערקלערן פֿאַר וואָס דער מיליטערישער שריט האָט געהאַט אַזוי אַ ברייטע אינטערנאַציאָנאַלע באַדײַטונג.

אויך אינעם מיליטערישן סיפור זענען דאָ באַזונדערע שטאַפּלען. די פּאַראַשוט־אַראָפּלאָזונג, דער צוגאַנג פֿון די כּוחות אויפֿן לאַנד און דער שפּעטערדיקער שלאַכט בײַ מיטלאַ זענען נישט איין צוזאַמענגעדריקטער געשעעניש. דער אונטערשייד העלפֿט פֿאַרשטיין וואָס די מפקדים האָבן געוווּסט און וואָס זיי האָבן אין יעדן מאָמענט געדאַרפֿט באַשליסן. ער דערלויבט אויך אַ גענויע ביקורת אויף אַ באַזונדערן באַפֿעל אָן צו מאַכן אַ גורפֿדיקן משפט וועגן אַלע סאָלדאַטן אָדער וועגן יעדער טייל פֿון דער קאַמפּאַניע.

פֿון דער מצרישער פּערספּעקטיוו איז דער סועץ־קאַנאַל געווען אַ סימבאָל פֿון ריבונות און פֿון דעם קאַמף קעגן דער השפּעה פֿון אויסלענדישע מעצמות. דאָס העלפֿט דערקלערן פֿאַר וואָס די פּאָליטישע רעזולטאַטן זענען נישט גלײַך צו דער מיליטערישער לאַגע אויפֿן פֿעלד. אַן אַרמיי קען געווינען אַ שלאַכט און אין דער זעלבער צײַט זײַן אונטער דרוק זיך צוריקצוציען. די געשיכטע פֿון דער נסיגה איז דעריבער נישט קיין קליינער צוגאָב צום קריג, נאָר אַ וויכטיקער טייל פֿון זײַן באַדײַטונג.

די מקורים דאַרפֿן ווערן געלייענט לויט זייער צײַט. אַ פּלאַן פֿאַר דער אַקציע גיט אינפֿאָרמאַציע וועגן כוונה; אַ באַריכט נאָך איר גיט אויך דעם מחברס אָפּשאַצונג פֿון דער אויספֿירונג. שפּעטערדיקע זכרונות קענען לייגן צו פּערזענלעכע פּרטים, אָבער זיי זאָלן ווערן פֿאַרגליכן מיט די דאָקומענטן. אַ פֿאַרלאָזלעכער אַרטיקל באַצייכנט די דאַטעס און די סאָרטן פֿון מקורים, כּדי דער לייענער זאָל קענען נאָכגיין ווי די דערציילונג איז אויפֿגעבויט.

מקורים און דער זיבעציקסטער יאָרטאָג

דער אָפֿיציעלער וועבזײַטל פֿון צה״ל דערמאָנט בפֿירוש דעם נאָמען „מכבש‟ אין זײַן איבערבליק פֿון די פּאַראַשוט־אָפּעראַציעס. דער ישׂראלדיקער פֿאַרטיידיקונגס־אַרכיוו באַשרײַבט די ברייטערע פּלאַנירונג פֿון „קדש‟. דערצו זענען וויכטיק מצרישע געשיכטלעכע מקורים, דאָקומענטן פֿון די פֿאַראייניקטע פֿעלקער און פֿאָרשונגען וועגן די געהיימע שמועסן אין סעוור. איין לאַנדס דערציילונג קען נישט אַרײַננעמען אַלע שטימען. דעם 29סטן אָקטאָבער 2026 ווערן זיבעציק יאָר זינט דער ערשטער שפּרונג. דער יאָרטאָג איז אַ געלעגנהייט צו געדענקען די געפֿאַלענע, אָפּקלערן די באַשלוסן און פֿאַרשטיין ווי מיליטערישע, פּאָליטישע און מענטשלעכע פּערספּעקטיוון קענען זײַן אַנדערש.

מקורים און ווײַטערדיקע לייענונג