די ייִדישע קהילה אין העלסינקי און פֿינלאַנד
26.10.2026
ווי די קהילה איז אויפֿגעקומען
די געשיכטע פֿון די ייִדן אין פֿינלאַנד איז פֿאַרבונדן מיט רוסישער הערשאַפֿט אין נײַנצנטן יאָרהונדערט. געוועזענע ייִדישע זעלנער און זייערע משפּחות האָבן זיך געקענט באַזעצן אין העלסינקי און אַנדערע שטעט. פֿון קליינע תּפֿילה־גרופּעס זײַנען אויסגעוואַקסן קהילה־אינסטיטוציעס, שולן און משפּחה־פֿאַרבינדונגען. נאָך דער פֿינישער זעלבסטשטענדיקייט האָט די רעפּובליק אין 1918 געגעבן ייִדן פֿולע בירגערלעכע רעכט. דאָס איז געווען אַ וויכטיקער שריט אין דער געשיכטע פֿון רעליגיעזע מינאָריטעטן.
די שול און ייִדיש לעבן
די העלסינקער סינאַגאָגע אויף מאַלמינקאַטו איז פֿאַרענדיקט געוואָרן אין 1906. דער בנין דינט ניט בלויז פֿאַר תּפֿילות, נאָר אויך פֿאַר קינדער־לערנען, יום־טובֿים און קהילה־צוזאַמענקומען. ווען אַ קהילה איז קליין, טראָגט אַזאַ אָרט אַ באַזונדערע אחריות פֿאַרן איבערגעבן מנהגים און פֿאַרן באַקענען יונגע מענטשן מיט זייער ירושה. אין די לעצטע יאָרצענדליקער האָבן נײַע משפּחות און אימיגראַנטן אַרײַנגעבראַכט נאָך שפּראַכן און רעליגיעזע איבערצייגונגען.
די מלחמה־יאָרן
די צווייטע וועלט־מלחמה אין פֿינלאַנד איז ניט קיין פּשוטער מעשׂה. ייִדישע פֿינישע בירגער האָבן געדינט אין דער אַרמיי, בשעת פֿינלאַנד האָט אין דער מלחמה קעגן סאָוועטן־פֿאַרבאַנד געקעמפֿט לעבן דײַטשלאַנד. די היימישע ייִדישע קהילה האָט בדרך־כּלל איבערגעלעבט, אָבער אַ צאָל ייִדישע פּליטים זײַנען דעפּאָרטירט געוואָרן. מען מוז באַזונדער באַטראַכטן דעם מצבֿ פֿון בירגער, פּליטים און רעגירונגס־פּאָליטיק.
הײַנטיקע קהילה
לויט פֿענאָ יודאַיִקאַ לעבן אין פֿינלאַנד בערך דרײַ טויזנט ייִדן. די מערסטע געפֿינען זיך אַרום העלסינקי; אַ קלענערע קהילה איז אין טורקו. ניט אַלע זײַנען רעגיסטרירטע מיטגלידער פֿון אַ רעליגיעזער קהילה. נעבן די טראַדיציאָנעלע קהילות געפֿינען זיך פּראָגרעסיווע איניציאַטיוון און חב״ד־אַקטיוויטעטן. ייִדיש לעבן שליסט אײַן חינוך, משפּחה, מוזיק, קולטור און קאָנטאַקטן מיט ישׂראל.
אַ קליינע קהילה מיט אַ גרעסערער באַדײַטונג
די געשיכטע פֿון העלסינקי ווײַזט אַז אַ קליינע צאָל מענטשן קען היטן אַן אייגענע טראַדיציע איבער עטלעכע דורות. דער עולם איז אַ טייל פֿון פֿינישער געזעלשאַפֿט, אָבער אויך פֿון דער ברייטערער אייראָפּעיִשער ייִדישער געשיכטע. בײַ באַשרײַבן דער צאָל ייִדישע אײַנוווינער דאַרף מען אָפּטיילן דעם אָפּשאַצונג פֿון דער גאַנצער באַפֿעלקערונג פֿון דער צאָל קהילה־מיטגלידער.