כּשרער אינטערנעץ: פֿילטערס, לערנען און אחריות

חב״ד, הרב משה גאָלדמאַן, הרב יונתן זקס און תורה־לערנען דורך ווידעאָ: אַ פּאָזיטיווע און פֿאַראַנטוואָרטלעכע גישה.

אינטערנעץ, רבנים און מסורה: נוצלעכער באַנוץ מיט גרענעצן — אַן אָריגינעלע אילוסטראַציע געשאַפֿן מיט קינסטלעכער אינטעליגענץ; די פֿיגורן שטעלן נישט פֿאָר קיין באַשטימטן רב.

פֿאַר וואָס וואָרענען געוויסע רבנים?

נישט יעדער חשש וועגן דעם אינטערנעץ איז אַ חשש פֿונעם וויסן אַליין. פֿאַרלוירענע צײַט, נישט־פּאַסיקער אינהאַלט, ענינים פֿון צניעות, לשון־הרע און אַ שוואַכער קשר אין דער משפּחה קענען באַזאָרגן סײַ רעליגיעזע סײַ נישט־רעליגיעזע מענטשן. טייל רבנים און קהילות ווילן אַ ברייטע אָפּהיטונג; אַנדערע אונטערשיידן צווישן צוועקן, עלטערן און וועגן פֿון באַנוץ.

מען זאָל דערפֿאַר נישט צושרײַבן אַלע רבנים איין מיינונג. דער אַרטיקל טענהט אַז מען קען אָנערקענען די סכּנות און פֿאָרט זען אַ ווערט אין אַ באַגרענעצטן באַנוץ פֿאַר לימוד, אַרבעט, משפּחה און חסד. דאָס איז אַן ערקלערטע גישה צו טעכנאָלאָגיע און צו גוטע געוואוינהייטן, נישט קיין פּערזענלעכער פּסק־הלכה פֿאַר יעדן לייענער.

הרב משה גאָלדמאַן: וואָס טוט מען מיטן געצײַג?

אין זײַן אַרטיקל Is the Internet Evil? אויף Chabad.org באַשרײַבט הרב משה גאָלדמאַן דעם אינטערנעץ ווי אַ געצײַג, וואָס זײַן מאָראַלישער ווערט איז פֿאַרבונדן מיטן אופֿן ווי מען ניצט אים. דאָס איז אַ קלאָרער בײַשפּיל פֿון אַ רבנישער גישה וואָס פּסלט נישט די טעכנאָלאָגיע אַליין. דער אַרטיקל מאַכט אָבער נישט יעדן אינהאַלט מותר.

די אונטערשיידונג העלפֿט פֿירן אַ פּראַקטישן שמועס. וועלכן וועבזײַטל עפֿנט מען? מיט וואָס פֿאַר אַ ציל? ווי לאַנג? אַ שיעור תורה, אַ שמועס מיט אַ קרובֿ און אַ ציללאָזע גלישה זײַנען נישט די זעלבע טעטיקייט. דאָס נעמט נישט אַוועק יעדע שאלה, אָבער עס העלפֿט נישט צו פֿאַרמישן זייער פֿאַרשיידענע מעשים אונטער איין נאָמען.

הרב יונתן זקס און פֿאַרשפּרייטן תורה

אין אַ ווידעאָ פֿון 2017 וועגן זײַן נײַ־אויסגעאַרבעטן וועבזײַטל האָט הרב יונתן זקס געמוטיקט צו נוצן אינפֿאָרמאַציע־טעכנאָלאָגיע כּדי צו פֿאַרברייטערן דעם שמועס פֿון תורה. דאָס ווידעאָ און דער טעקסט זײַנען פֿאַראַן בײַ The Rabbi Sacks Legacy. דאָ האָבן מיר אַ דאָקומענטירטע פּאָזיטיווע שטעלונג צו אַ נוצלעכן באַנוץ פֿון טעכנאָלאָגיע.

אויך דאָ דאַרף מען זײַן פּינקטלעך. אַ רוף צו פֿאַרשפּרייטן תורה איז נישט קיין אַלגעמיינער היתר פֿאַר יעדע דיגיטאַלע טעטיקייט. מען זאָל נישט זאָגן אין זײַן נאָמען אַז ער האָט דערמיט געענטפֿערט יעדע שאלה וועגן קינדער אָדער סאָציאַלע נעצן. דער מקור ווײַזט אַן עיקר: אַ נײַער מיטל קען דינען אַ גוטן ציל, ווען דער ציל פֿירט דעם באַנוץ.

חב״ד און אַנדערע לערן־פּראָיעקטן זײַנען אויף דער נעץ

חב״ד איז טאַקע אַקטיוו אויפֿן אינטערנעץ. Chabad.org שטעלט צו אַרטיקלען, ווידעאָ־שיעורים און אינפֿאָרמאַציע. אין חב״דס אייגענעם דאָקומענטאַציע ווערט הרב יוסף יצחק קייזן באַשריבן ווי אַ פּיאָניר פֿון ייִדישער טעטיקייט אויף דער נעץ און דער גרינדער פֿונעם וועבזײַטל. אויך פניני הלכה פֿון הרב אליעזר מלמד גיט צוטריט צו ספרים און שיעורים.

דאָס זײַנען בײַשפּילן פֿון חינוך אין דער פּראַקטיק, נישט קיין דערלויבעניש צו יעדן יחיד פֿאַר יעדן סאָרט באַנוץ. אַ דיגיטאַלע ביבליאָטעק קען העלפֿן אַ געדרוקטן ספר. אַ רב קען לערנען דורך ווידעאָ און אין דער זעלבער צײַט באַשטיין אויף קלאָרע גרענעצן. אַז מען אונטערשיידט צווישן אַ אויסגעקליבענעם שיעור און אומבאַגרענעצטער גלישה, ווערט דער שמועס פּינקטלעכער און מער מכובד.

תורה דורך יוטיוב – אויך אין די פֿאַראייניקטע שטאַטן

אויך אין די פֿאַראייניקטע שטאַטן קען מען לערנען בײַ רבנים דורך אָנלײַן־שיעורים און YouTube, צוזאַמען מיטן לערנען אין אַ בית־מדרש. דער Rohr Jewish Learning Institute, מיט זײַן צענטער אין ברוקלין, האָט אַ לערן־וועבזײַטל און דעם קאַנאַל myJLI. מענטשן קענען הערן די לעקציעס אויך ווען זיי זײַנען נישט אין זאַל. די קוואַלן דאָ געבן נישט קיין צאָל פֿון די אַמעריקאַנער צוקוקער, און מען דאַרף נישט אויסטראַכטן אַ פּראָצענט.

פֿאַר אַ מענטש וואָס אַרבעט אין אומרעגולערע שעות אָדער וווינט ווײַט פֿון אַ שיעור קען אַ רעקאָרדירטע לעקציע זײַן אַ גרויסע הילף. מען קען אָפּשטעלן און איבערהערן. אָבער אַ קורצער פֿילם פֿאַרבײַט נישט שטענדיק אַ שיטתיִקן לימוד אָדער אַ פּערזענלעכע שאלה בײַ אַ רב. בעסער אויסקלײַבן דעם שיעור פֿריִער און אַרײַנגיין דורך אַ באַקאַנטן לינק, ווי צו לאָזן אויטאָמאַטישע רעקאָמענדאַציעס פֿירן די גאַנצע צײַט.

גרענעצן וואָס העלפֿן אין אמתן

אַ משפּחה קען באַשטימען פֿאַר וואָס מען ניצט דעם קאָמפּיוטער, וווּ ער שטייט און וועלכע שעות בלײַבן אָן אַן עקראַן. מען קען היטן אַ רשימה פֿון אויסגעקליבענע קוואַלן, פֿאַרקלענערן מעלדונגען און נוצן אַ פּאַסיקן פֿילטער. אַ פֿילטער איז אָבער נישט קיין תּחליף פֿאַר שיקול־הדעת, חינוך און אַ רויִקן שמועס. בײַ קינדער דאַרפֿן די כּללים פּאַסן צום עלטער און צו זייער מצבֿ.

ווער עס דאַרף אַ פּערזענלעכע הלכה־הדרכה זאָל דערקלערן דעם רב דעם באַשטימטן באַנוץ און די אמתע נסיבות. מען קען מכבד זײַן מסורה און אין דער זעלבער צײַט לערנען ווי צו נוצן אַ נײַעם געצײַג. דער ציל איז אַז די טעכנאָלאָגיע זאָל דינען תורה, פּרנסה און מענטשלעכע פֿאַרבינדונגען, און נישט אַוועקנעמען זייער אָרט אין לעבן.