יורי פֿאָרמאַן: דער באָקס־וועלטמײַסטער און אָרטאָדאָקסישער רב

ביאָגראַפֿיע · ספּאָרט · ייִדישע קולטור

אַ לעבן צווישן דרײַ לענדער

יורי פֿאָרמאַן איז געבוירן געוואָרן דעם 5טן אויגוסט 1980 אין האָמעל, אין דער דעמאָלטיקער סאָוועטישער ווײַסרוסלאַנד. ווי אַ קינד איז ער מיט זײַן משפּחה עולה געווען קיין ישׂראל, און שפּעטער איז ער געפֿאָרן קיין ניו־יאָרק כּדי אויפֿצובויען אַ פּראָפֿעסיאָנעלע באָקס־קאַריערע. אין נאָוועמבער 2009 האָט ער געוווּנען דעם WBA־וועלטטיטל אין דער סופּער־וועלטערוואָג דורך אַ זיג איבער דניאל סאַנטאָס. שפּעטער האָט ער באַקומען סמיכה ווי אַן אָרטאָדאָקסישער רב. זײַן לעבן איז ניט בלויז אַן אומגעוויינטלעכע מעשׂה וועגן אַ ספּאָרטלער וואָס לערנט תּורה, נאָר אויך אַ דערציילונג וועגן אימיגראַציע, ייִדישער אידענטיטעט, אַרבעט און דער זוך נאָך אַ פּערזענלעכן וועג.

קינדעריאָרן אין האָמעל

פֿאָרמאַן איז אויפֿגעוואַקסן אין די לעצטע יאָרן פֿון סאָוועטן־פֿאַרבאַנד. לויט זײַנע אינטערוויוען האָט ער ווי אַ ייִדיש קינד דערלעבט באַליידיקונגען און אָנפֿאַלן פֿון אַנדערע קינדער. זײַן מאַמע האָט אים דערפֿאַר געבראַכט אין אַ באָקס־זאַל, כּדי ער זאָל קענען זיך פֿאַרטיידיקן. באָקסן איז אין אָנהייב ניט געווען אַ חלום פֿון וועלט־מײַסטערשאַפֿט, נאָר אַ פּראַקטישער אופֿן צו באַקומען מער זיכערקייט. מיט דער צײַט האָט ער זיך געלערנט קאָנטראָלירן די באַוועגונגען, היטן די דיסטאַנץ און האַלטן אַ רויִקן קאָפּ אין אַ שווערן מאָמענט. דאָס זײַנען וויכטיקע מעלות אין יעדן ספּאָרט, אָבער אויך אין אַ לעבן מיט פֿיל ענדערונגען.

Yuri Foreman
Wikimedia Commons · Photo and license information at Commons · בילד־מקור און ליצענץ־פּרטים · Adam Ritter / CC BY-SA 3.0

עלייה קיין ישׂראל און דאָס נײַע לעבן אין חיפֿה

די משפּחה האָט זיך באַזעצט אין חיפֿה אין דער צײַט פֿון דער גרויסער עלייה פֿון ייִדישע משפּחות פֿון סאָוועטן־פֿאַרבאַנד. פֿאַר די נײַע עולים איז דער איבערגאַנג געווען שווער: אַ נײַע שפּראַך, אַנדערע שולן, אַן אומבאַקאַנטע אַרבעטס־וועלט און אָפֿט קליינע וווינונגען. פֿאָרמאַן האָט שפּעטער דערציילט וועגן דעם פּאַראַדאָקס, אַז אין דער סאָוועטישער סבֿיבֿה האָט מען אים גערופֿן אַ ייִד, און אין ישׂראל האָט מען אים באַטראַכט ווי אַ רוס. אַזאַ דערפֿאַרונג ווײַזט ווי קאָמפּליצירט אַ מענטש קען זיך פֿילן ווען ער קומט אין אַ לאַנד וואָס ער באַטראַכט ווי אַ היים. די באָקס־טרענירונגען האָבן אים געהאָלפֿן געפֿינען אַ סדר און אַ ציל.

באָקסן צווישן פֿאַרשיידענע קהילות

אין ישׂראל האָט פֿאָרמאַן ווײַטער געלערנט באָקסן און אָנטייל גענומען אין אַמאַטאָרישע קאָנקורסן. אין ביאָגראַפֿישע דערציילונגען ווערט דערמאָנט, אַז ער האָט זיך אויך טרענירט אין זאַלן וווּ אַראַבישע ספּאָרטלער האָבן געאַרבעט. אין אַ ספּאָרט־זאַל דאַרפֿן די מענטשן זיך פֿאַרלאָזן אויף כּללים, אויף טרענירונג און אויף קעגנזײַטיקן רעספּעקט. דאָס קען שאַפֿן באַציִונגען וואָס זײַנען שווערער אין דער פּאָליטישער און געזעלשאַפֿטלעכער וועלט. מען דאַרף אָבער ניט מאַכן פֿון אַזאַ דערפֿאַרונג אַ ראָמאַנטישע מעשׂה אַז אַלע קאָנפֿליקטן זײַנען פֿאַרשוווּנדן. דער אמתער ווערט ליגט דווקא אין דעם וואָס מענטשן קענען צוזאַמען אַרבעטן, אפילו ווען זייערע סבֿיבֿות זײַנען פֿאַרשיידן.

פֿון ישׂראל קיין ברוקלין

אין די לעצטע יאָרן פֿון די נײַנציקער יאָרן איז פֿאָרמאַן געפֿאָרן קיין אַמעריקע, וווּ עס זײַנען געווען מער מעגלעכקייטן פֿאַר פּראָפֿעסיאָנעלן באָקסן. אין ברוקלין האָט ער געפֿונען באָקס־זאַלן, טרענערס און שטאַרקע קאָנקורענטן. אין 2001 האָט ער דערגרייכט אַ וויכטיקן זיג בײַ די ניו־יאָרקער Golden Gloves, אַ באַקאַנטן אַמאַטאָרישן טורניר. אין 2002 האָט ער אָנגעהויבן זײַן פּראָפֿעסיאָנעלע קאַריערע. זײַן סטיל האָט זיך געבויט אויף באַוועגלעכקייט, רעכענונג פֿון דיסטאַנץ און פּינקטלעכער טאַקטיק, ניט בלויז אויף דער כּוח פֿון אַ שלאָג. פֿאַר עטלעכע צוקוקערס איז אַזאַ סטיל ווייניקער דראַמאַטיש, אָבער פֿאַר אַ ספּאָרטלער פֿאָדערט ער אַ גרויסע מאָס פֿון קאָנצענטראַציע.

דער וועלטטיטל אין 2009

דעם 14טן נאָוועמבער 2009 האָט פֿאָרמאַן געקעמפֿט קעגן דניאל סאַנטאָס פֿון פּוערטאָ־ריקאָ. נאָך צוועלף רונדעס האָבן די ריכטער אים געגעבן דעם זיג, און ער איז געוואָרן WBA־וועלטמײַסטער אין דער סופּער־וועלטערוואָג. פֿאַר ישׂראלדיקע ספּאָרט־ליבהאָבער איז עס געווען אַ באַדײַטנדיקע הצלחה, און אין דער ייִדישער פּרעסע האָט מען באַזונדערס באַמערקט זײַן רעליגיעזן לעבנסשטייגער. לויט דער דעמאָלטיקער באַריכטונג האָט ער אָפּגעהיט שבת פֿאַרן קאַמף און ערשט נאָך שבת געקעמפֿט. אָבער די גאָלדענע גאַרטל האָט ער געוווּנען דורך אַ לאַנגיאָריקער טרענירונג, אַ גוטן פּלאַן און אַ גענויער דורכפֿירונג אינעם רינג.

דער קאַמף מיט מיגועל קאָטאָ

דעם 5טן יוני 2010 האָט פֿאָרמאַן פֿאַרטיידיקט זײַן טיטל קעגן מיגועל קאָטאָ אין Yankee Stadium אין ניו־יאָרק. דער קאַמף האָט צוגעצויגן גרויס אויפֿמערקזאַמקייט. אין דער זיבעטער רונדע האָט אַ פּראָבלעם מיט זײַן קני שטאַרק באַגרענעצט זײַנע באַוועגונגען. ער האָט געפּרוּווט ווײַטער קעמפֿן, אָבער אין דער נײַנטער רונדע האָט דער רעפֿערי אָפּגעשטעלט דעם קאַמף. קאָטאָ האָט געוווּנען דורך אַ טעכנישן נאַקאַוט. די סצענע איז פֿאַרבליבן אין דער זכּרון פֿון צוקוקערס, ווײַל פֿאָרמאַן האָט געוויזן אַ שטאַרקן ווילן. גלײַכצײַטיק דאַרף מען פֿאַרשטיין, אַז אַ שאָדן אין אַ קאָנטאַקט־ספּאָרט קען האָבן ערנסטע פֿאָלגן, און מוט איז ניט קיין פֿאַרטרעטער פֿאַר געזונט.

Yuri Foreman
Wikimedia Commons · Photo and license information at Commons · בילד־מקור און ליצענץ־פּרטים · Chamber of Fear / CC BY-SA 2.0

אַ נײַער באַציִונג צו ייִדישקייט

אין ברוקלין האָט פֿאָרמאַן אָנגעהויבן זיך טיפֿער צו אינטערעסירן אין ייִדישע לימודים. ער האָט באַקענט דעם רב דובֿער פּינסאָן און זיך פֿאַרטיפֿט אין תּורה, תלמוד און ייִדישער מחשבֿה. אַ מענטש וואָס איז אויפֿגעוואַקסן אין דער סאָוועטישער וועלט האָט ניט אַלע מאָל געהאַט צוטריט צו אַ לעבעדיקער רעליגיעזער דערציִונג. דערפֿאַר האָט די באַגעגעניש מיט לערערס און טעקסטן געקענט ווערן אַ וויכטיקער טייל פֿון זײַן פּערזענלעכער אַנטוויקלונג. אָבער ייִדישע אידענטיטעט איז ברייטער פֿון בלויז רעליגיעזער פּראַקטיק: זי נעמט אַרײַן געשיכטע, משפּחה, לשונות און קולטור. זײַן מעשׂה ווײַזט איין מעגלעכן וועג צווישן די פֿאַרשיידענע פֿאָרמען פֿון ייִדישן לעבן.

שבת און דער פּראָפֿעסיאָנעלער קאַלענדאַר

ווען אַן אַטלעט היט שבת און אַנדערע מצוות, קומען פֿאָר פּראַקטישע פֿראַגעס. טרענירונגען, רייזעס, אָפֿיציעלע וואָג־פּרוּוון און קאַמפֿן האָבן זייער אייגענעם קאַלענדאַר. פֿאָרמאַן האָט געפּרוּווט צוזאַמענברענגען זײַנע רעליגיעזע איבערצייגונגען מיט דער ספּאָרט־אַרבעט. דער באַקאַנטער בײַשפּיל פֿון 2009, ווען ער האָט פֿאַרן וועלטטיטל־קאַמף אָפּגעהיט שבת, האָט געשאַפֿן אַ שטאַרקן סימבאָל פֿאַר אַ טייל צוקוקערס. אָבער ניט יעדער פֿרומער ייִד וואָלט אין פּונקט אַזאַ וועג געפֿירט זײַן לעבן. עס זײַנען דאָ באַזונדערע הלכהדיקע און עטישע פֿראַגעס וועגן ריזיקע, געזונט און דער נאַטור פֿון אַ קעמף. וויכטיק איז צו ווײַזן די פֿאַרשיידנקייט פֿון באַשלוסן.

סמיכה און דער צוריקקער צום רינג

אין 2014 האָט פֿאָרמאַן באַקומען רבנישע סמיכה. אין דער מעדיע האָט מען אים אָנגעהויבן רופֿן דער באָקסנדיקער רב, אָבער דער כּינוי קען פֿאַרפּשוטערן אַ רייכן לעבן. רבנישע שטודיעס דאַרפֿן געדולד און טיפֿע באַקאַנטשאַפֿט מיט מקורות; באָקסן פֿאָדערט אַן אַנדער סאָרט פֿון קענטעניש און שטרענגער טרענירונג. נאָך אַ פּויזע האָט פֿאָרמאַן זיך אומגעקערט צום פּראָפֿעסיאָנעלן באָקסן. אין דעצעמבער 2015 האָט ער געוווּנען קעגן לענוווּד דאָזיער אין ברוקלין. דער קאַמבאַק איז געווען אַ צייכן אַז זײַן קאַריערע האָט נאָך געהאַט אַן אַנדער קאַפּיטל, אפילו נאָך דעם שווערער פֿאַרלוסט פֿון וועלטטיטל.

אַ ייִדישער ספּאָרטלער אין דער תּפֿוצה

פֿאָרמאַנס לעבן פֿאַרבינדט האָמעל, חיפֿה און ניו־יאָרק. די דרײַ ערטער זײַנען וויכטיק פֿאַרן פֿאַרשטיין פֿון הײַנטיקער ייִדישער געשיכטע: סאָוועטישער ירושה, ישׂראלדיקע עלייה און אַמעריקאַנער ייִדיש לעבן. אין ישׂראל האָט מען זיך געקענט פֿרייען מיט זײַן ספּאָרט־הצלחה; אין ניו־יאָרק האָט דער ציבור באַמערקט זײַנע לימודים און זײַן פֿרומקייט. אויפֿן באָקס־קלייד האָט ער געטראָגן אַ מגן־דוד ווי אַ סימן פֿון אייגענער אידענטיטעט. דאָס מיינט ניט אַז ער רעדט אין נאָמען פֿון אַלע ייִדן. זײַן ביאָגראַפֿיע איז אַ פּערזענלעכער בײַשפּיל וואָס העלפֿט באַטראַכטן ברייטערע פֿראַגעס וועגן צוגעהעריקייט און דערפֿאַרונג.

דער פּרײַז און די עטיק פֿון באָקסן

באָקסן קען אַנטוויקלען פֿיזישע פֿעיִקייטן, קאָנצענטראַציע און זעלבסט־דיסציפּלין. גלײַכצײַטיק איז דאָס אַ ספּאָרט מיט קלאָרע מעדיצינישע סכּנות, בפֿרט ווען מען באַקומט שלאָגן אויפֿן קאָפּ. די מעשׂה וועגן פֿאָרמאַן דאַרף דערפֿאַר ניט ווערן אַ פּשוטע לויב־געזאַנג אויף פֿאַרוווּנדונג און ווייטיק. די געזונטהייט פֿון אַ ספּאָרטלער איז וויכטיקער פֿון אַ דראַמאַטישן מאָמענט אויף טעלעוויזיע. אויך אין דעם רעליגיעזן קאָנטעקסט דאַרף מען אויסהערן מער ווי איין שטימע: עס קענען זײַן פֿאַרשיידענע פּסקי־הלכה און מוסרדיקע אָפּשאַצונגען. דער אינטערעסאַנטסטער טייל פֿון זײַן לעבן איז דווקא דער כּוח זיך צו באַטראַכטן און צוצופּאַסן צו נײַע אומשטענדן.

וואָס זײַן געשיכטע קען אונדז לערנען

די ביאָגראַפֿיע פֿון יורי פֿאָרמאַן האָט עטלעכע וויכטיקע טיילן: אַ ייִדיש קינד אין האָמעל, אַ נײַער עולה אין חיפֿה, אַן אַמאַטאָרישער באָקסער, אַ פּראָפֿעסיאָנעלער ספּאָרטלער אין ברוקלין, דער WBA־וועלטמײַסטער פֿון 2009 און שפּעטער אַן אָרטאָדאָקסישער רב. ער האָט געוווּנען גרויסע קאַמפֿן און אויך דערלעבט שווערע פֿאַרלוסטן. קיין איין זיג און קיין איין פֿאַרלוסט קען ניט באַשרײַבן זײַן גאַנצן כאַראַקטער. זײַן לעבן העלפֿט זען ווי מענטשן פֿאַרבינדן משפּחה, שפּראַך, לאַנד, אמונה און אַרבעט. דאָס איז אַ מער מענטשלעכע און אמתדיקע געשיכטע ווי דער קורצער כּינוי באָקסנדיקער רב.

צוויי סאָרטן דערקענונג אין איין ביאָגראַפֿיע

פֿאָרמאַנס ספּאָרטלעכער טיטל און זײַן רבנישע סמיכה געהערן צו פֿאַרשיידענע וועלטן פֿון דערקענונג. אַ באָקס־טיטל איז פֿאַרבונדן מיט אַ געוויסער קאַטעגאָריע, אַן אָרגאַניזאַציע און אַ באַשטימטן קאַמף. אַ רבנישע סמיכה איז פֿאַרבונדן מיט לימוד און מיט דעם רב אָדער דער מסגרת וואָס גיט זי. דער איינציקער וואָרט „אלוף‟ אָדער „רב‟ דערציילט נישט די גאַנצע געשיכטע פֿון דער צוגרייטונג. דווקא דער אונטערשייד מאַכט זײַן לעבן אינטערעסאַנט: ער האָט געדאַרפֿט אַרבעטן אין ביידע געביטן, און אַ דערגרייכונג אין איינעם האָט נישט אויטאָמאַטיש געגעבן קענטעניש אינעם צווייטן.

פֿאַר אַ קולטורעלן שמועס איז דאָס אַ נייטיקער קעגנמישקל צו אַן עקזאָטישער כּותרת. זײַן ייִדישע אידענטיטעט איז נישט בלויז אַ סימן אויף די הויזן אינעם רינג. זײַן ספּאָרט איז אין דער זעלבער צײַט נישט בלויז אַ משל פֿאַרן גײַסטיקן לעבן. צו באַטראַכטן ביידע מיט זייערע אייגענע כּללים הייסט אָנערקענען די ממשות פֿון זײַן אַרבעט און די פֿאַרשיידענע קהילות מיט וועלכע ער האָט זיך פֿאַרבונדן.

מקורים

ישׂראל אין דער ייִדישער וויקיפּעדיע