די אַבֿרהם־אָפּמאַכן: דעקלאַראַציע, שלום און דיפּלאָמאַטישע באַציִונגען

דעם 15טן סעפּטעמבער 2020 האָט מען אין ווייסן הויז אין וואַשינגטאָן אונטערגעשריבן די דעקלאַראַציע פֿון די אַבֿרהם־אָפּמאַכן. דער געשעעניש האָט באַצייכנט אַ וויכטיקן טויש אין די אָפֿיציעלע באַציִונגען צווישן ישׂראל און עטלעכע אַראַבישע לענדער. די פֿאַראייניקטע אַראַבישע עמיראַטן און באַחריין האָבן זיך באַטייליקט אין דעם פּראָצעס, מיט דער דיפּלאָמאַטישער הילף פֿון די פֿאַראייניקטע שטאַטן. מע דאַרף אָבער אונטערשיידן צווישן דער אַלגעמיינער דעקלאַראַציע און די באַזונדערע אָפּמאַכן צווישן צוויי לענדער.

דער היסטאָרישער הינטערגרונט

ישׂראל האָט שוין אין 1979 געשלאָסן אַ שלום־אָפּמאַך מיט עגיפּטן און אין 1994 מיט ירדן. מיט אַנדערע אַראַבישע לענדער זענען אָפֿענע דיפּלאָמאַטישע באַציִונגען לאַנג געווען באַגרענעצט. דעריבער איז דער שריט פֿון די עמיראַטן און באַחריין געווען אַ נײַע אַנטוויקלונג. בײַ דער צערעמאָניע זענען געווען דער אַמעריקאַנער פּרעזידענט דאָנאַלד טראַמפּ, דער ישׂראלדיקער פּרעמיער בנימין נתניהו און די אויסערן־מיניסטאָרן פֿון די צוויי גאָלף־לענדער.

וואָס שטייט אין דער דעקלאַראַציע

וואָס שטייט אין דער דעקלאַראַציע
ISRAEL.re Network · Original illustration

דער קורצער טעקסט רעדט וועגן מענטשלעכער כּבֿוד, רעליגיעזער פֿרײַהייט, קעגנזײַטיקן פֿאַרשטאַנד און פֿרידלעכן צוזאַמענלעבן. ער דערמאָנט די דרײַ אַבֿרהמישע רעליגיעס — ייִדישקייט, קריסטנטום און איסלאַם — און רופֿט צו אַ דיאַלאָג צווישן רעליגיעס און קולטורן. וויסנשאַפֿט, קונסט, מעדיצין און האַנדל ווערן באַשריבן ווי געביטן, וווּ מענטשן קענען אַרבעטן צוזאַמען. די דעקלאַראַציע גיט אָבער נישט אַלע פּרטים פֿון די דיפּלאָמאַטישע און עקאָנאָמישע פֿאַרבינדונגען.

נישט איין איינציקער טראַקטאַט

די אַבֿרהם־אָפּמאַכן זענען אַ נאָמען פֿאַר עטלעכע פֿאַרבונדענע דאָקומענטן. ישׂראל און די עמיראַטן האָבן געשלאָסן אַ באַזונדערן טראַקטאַט וועגן שלום, דיפּלאָמאַטישע באַציִונגען און נאָרמאַליזאַציע. מיט באַחריין איז אונטערגעשריבן געוואָרן אַן אַנדער דאָקומענט פֿאַר אויפֿשטעלן אָפֿיציעלע באַציִונגען. דאָס הייסט, אַז נישט אַלע באַטייליקטע לענדער האָבן אונטערגענומען די זעלבע פּונקטלעכע פֿאָרמעלע פֿאַרפּליכטונגען.

עקאָנאָמיע און מענטשן

נאָך דער נאָרמאַליזאַציע האָבן זיך אַנטוויקלט מער מעגלעכקייטן פֿאַר פֿליִען, געשעפֿטלעכע באַזוכן און צוזאַמענאַרבעט אין געזונטהייט, טעכנאָלאָגיע און וואַסער־פֿאַרוואַלטונג. עס איז אָבער וויכטיק צו אונטערשיידן צווישן אַן אָנזאָג וועגן אַ צוקונפֿטיקן פּראָיעקט און אַ טאַקע אויסגעפֿירטער אַרבעט. די רעזולטאַטן הענגען אָפּ פֿון געזעצן, אינוועסטיציעס, זיכערהייט און די שטימונגען אין דער געזעלשאַפֿט. דיפּלאָמאַטיע קען עפֿענען טירן, אָבער צוטרוי וואַקסט נישט אין איין טאָג.

באַחריין, מאַראָקאָ און סודאַן

באַחריין האָט מיט זײַן באַטייליקונג געוויזן, אַז דער פּראָצעס איז נישט באַגרענעצט בלויז צו די עמיראַטן. אין דעצעמבער 2020 האָט מאַראָקאָ מודיע געווען אַ באַנײַונג פֿון אָפֿיציעלע פֿאַרבינדונגען מיט ישׂראל. די געשיכטע פֿון מאַראָקאַנער ייִדן האָט אויך אַ קולטורעלע באַדײַטונג אין די דאָזיקע באַציִונגען. סודאַן איז אַרײַנגענומען געוואָרן אין דעם דיפּלאָמאַטישן פּראָצעס, אָבער אינערלעכע קריזיסן און מלחמה האָבן פֿאַרשווערט די דורכפֿירונג. די געשיכטע פֿון יעדן לאַנד איז דעריבער אַנדערש.

די פּאַלעסטינער פֿראַגע

די פּאַלעסטינער פֿראַגע
ISRAEL.re Network · Original illustration

די אָפּמאַכן האָבן אַרויסגערופֿן אַ וויכּוח וועגן דעם ישׂראליש־פּאַלעסטינער קאָנפֿליקט. פֿריִער האָבן אַ סך אַראַבישע איניציאַטיוון פֿאַרבונדן נאָרמאַליזאַציע מיט אַ פּאָליטישן לייזונגס־פּראָצעס. די רעגירונגען פֿון 2020 האָבן אויסגעקליבן אַן אַנדער סדר. שטיצער האָבן געהאָפֿט, אַז נײַע באַציִונגען וועלן שאַפֿן מער געלעגנהייטן פֿאַר פֿאַרהאַנדלונגען. קריטיקער האָבן מורא געהאַט, אַז דער דרוק צו לייזן פּאַלעסטינער פּאָליטישע פֿאָדערונגען וועט ווערן שוואַכער. אַ ערנסטער אַרטיקל דאַרף דערקלערן ביידע באַטראַכטונגען.

דער נאָמען אַבֿרהם

אַבֿרהם איז אַ וויכטיקע געשטאַלט אין ייִדישקייט, קריסטנטום און איסלאַם. דער נאָמען פֿון די אָפּמאַכן זאָל דערמאָנען די פֿאַרבינדונגען צווישן די טראַדיציעס. רעליגיעזער דיאַלאָג קען העלפֿן פֿאַרמינערן פֿאָראורטיילן, אָבער ער קען נישט פֿאַרבײַטן פּאָליטישע באַשלוסן אָדער רעכט. אַ בלײַביקער שלום דאַרף בילדונג, אָפֿענע שמועסן, אינסטיטוציעס און קעגנזײַטיקן רעספּעקט.

אַ פּראָצעס וואָס גייט ווײַטער

די דעקלאַראַציע פֿון 15טן סעפּטעמבער 2020 איז אַ וויכטיקער מאָמענט אין דער נײַער געשיכטע פֿון מיטעלן מיזרח. זי האָט באַגלייט די שאַפֿונג פֿון אָפֿענע דיפּלאָמאַטישע קאַנאַלן און נײַע מעגלעכקייטן פֿאַר קאָאָפּעראַציע. גלײַכצײַטיק האָבן שפּעטערע קריזיסן געוויזן, אַז איין צערעמאָניע קען נישט אויסמעקן אַלע קאָנפֿליקטן. מע דאַרף אָפּשאַצן די אָפּמאַכן לויט די אָריגינעלע דאָקומענטן, די טאַקע דורכגעפֿירטע שריט און די דערפֿאַרונגען פֿון די מענטשן אין דער געגנט.

Sources / מקורות / Источники

Official declaration UN treaty registration