የአይሁድ ሃይማኖት ታሪክና ሕይወት

ሃይማኖት፣ ሕዝብና ባሕል

የአይሁድ ሃይማኖት በአንድ እግዚአብሔር እምነት፣ በቶራ ትምህርትና በማኅበረሰብ ሕይወት ላይ የተመሠረተ ባሕል ነው። አይሁዳዊነት ከሃይማኖታዊ እምነት በተጨማሪ የሕዝብ፣ የታሪክና የቤተሰብ ማንነትን ያካትታል። ሁሉም አይሁዶች አንድ ዓይነት እምነት ወይም ልማድ የላቸውም።

ጥንታዊ መሠረቶች

ታናክ የአይሁድ ቅዱሳት መጻሕፍት ስብስብ ነው። ቶራ፣ ነቢያትና ሌሎች ጽሑፎችን ይዟል። የቃል ኪዳን፣ የፍትሕ፣ የሕግና የማኅበረሰብ ኃላፊነት ሐሳቦች ዋና ቦታ አላቸው። በኢየሩሳሌም የነበረው ቤተ መቅደስ የጥንት አምልኮ ማዕከል ነበር።

ራቢዎች፣ ሚሽናና ታልሙድ

ከሁለተኛው ቤተ መቅደስ መፍረስ በኋላ የራቢዎች ባሕል አደገ። ሚሽናና ታልሙድ ስለ ሕግ፣ ሥነ ምግባር፣ ታሪክና የዕለት ተዕለት ኑሮ ውይይቶችን ይይዛሉ። የተለያዩ አስተያየቶችን ማነጻጸርና ጥያቄ መጠየቅ በአይሁድ ትምህርት ውስጥ ጠቃሚ ልማዶች ናቸው።

ሻባትና በዓላት

ሻባት ከዓርብ ፀሐይ መጥለቅ እስከ ቅዳሜ ሌሊት ድረስ የሚከበር የዕረፍት ጊዜ ነው። ፔሳህ ከግብፅ መውጣትን ያስታውሳል። ሻቩኦት፣ ሱኮት፣ ሮሽ ሃሻናና ዮም ኪፑር በዓመታዊው የሃይማኖት ሕይወት ውስጥ ዋና ቦታ አላቸው። ክብረ በዓላቱ በቤት፣ በምኵራብና በማኅበረሰብ ይከበራሉ።

በዓለም ዙሪያ ያሉ ማኅበረሰቦች

አይሁዶች ለብዙ ክፍለ ዘመናት በመካከለኛው ምሥራቅ፣ በአውሮፓ፣ በሰሜን አፍሪካና በሌሎች ክልሎች ኖረዋል። የኢትዮጵያ ቤተ እስራኤል የራሱ ልዩ የሃይማኖት ቅርስና ታሪክ አለው። የሲግድ በዓል የጸሎት፣ የንስሐና የኢየሩሳሌም መናፈቅ ቀን ነው። ብዙ የኢትዮጵያ አይሁዶች ወደ እስራኤል ተሰደው ዛሬ የአገሪቱ ማኅበራዊ ሕይወት አካል ናቸው።

ሥነ ምግባርና የዛሬ ሕይወት

ምጽዋት፣ የታመመን መጎብኘት፣ እንግዳን መቀበልና የሰውን ክብር መጠበቅ አስፈላጊ እሴቶች ናቸው። ዛሬ ኦርቶዶክስ፣ ኮንሰርቫቲቭ፣ ሪፎርምና ሌሎች የአይሁድ እንቅስቃሴዎች አሉ። ሃይማኖታዊ፣ ባሕላዊና ዓለማዊ አይሁዶች በተለያዩ መንገዶች ከቅርሳቸው ጋር ይገናኛሉ።