UNRWA i Hamas: oskarżenia, ustalenia dochodzeń i granice dowodów
2026-10-28 · Polski · 1009 words
Dlaczego trzeba rozróżniać rodzaje zarzutów
Związek między agencją ONZ UNRWA a Hamasem należy do najbardziej spornych tematów wojny w Strefie Gazy. W rzetelnej analizie nie można jednak traktować wszystkich oskarżeń jako jednego twierdzenia. Co innego podejrzenie, że konkretny pracownik sympatyzuje z organizacją zbrojną, co innego jego udział w przemocy, wykorzystanie budynku przez bojowników, a jeszcze czym innym świadoma współpraca kierownictwa instytucji. Dowód dotyczący jednej osoby nie przesądza o winie tysięcy pozostałych. Z drugiej strony humanitarny charakter działalności organizacji nie zwalnia z obowiązku wyjaśniania udokumentowanych naruszeń. Każde twierdzenie należy przypisać źródłu i wskazać stopień pewności.
Czym zajmuje się UNRWA
Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych powołało UNRWA w 1949 roku do pomocy uchodźcom palestyńskim. Organizacja prowadzi programy edukacyjne, podstawową opiekę zdrowotną, pomoc społeczną i działania kryzysowe w Gazie, na Zachodnim Brzegu oraz w Jordanii, Libanie i Syrii. Znaczną część personelu zatrudnia się lokalnie. Hamas jest palestyńskim ruchem islamistycznym, mającym struktury polityczne i zbrojne, który od 2007 roku sprawował faktyczną władzę w Gazie. Uczestniczył w atakach na Izrael 7 października 2023 roku. Unia Europejska i Stany Zjednoczone uznają Hamas za organizację terrorystyczną. UNRWA pozostaje odrębną agencją ONZ.
Co przekazały izraelskie władze
W styczniu 2024 roku izraelskie służby przekazały ONZ informacje o możliwym udziale części pracowników UNRWA w atakach z 7 października. CNN opisała izraelskie streszczenie wywiadowcze, zawierające zarzuty dotyczące udziału w porwaniach, wsparcia logistycznego oraz przekraczania granicy podczas ataku. Redakcja zaznaczyła przy tym, że nie otrzymała materiału dowodowego stanowiącego podstawę tego streszczenia i nie mogła potwierdzić indywidualnych oskarżeń. Ten szczegół jest ważniejszy niż efektowny nagłówek. Dokument przekazany przez jedną ze stron konfliktu nie jest automatycznie niezależnym potwierdzeniem wszystkich wskazanych w nim zdarzeń. Informacje o sprawie publikowały również Reuters i BBC.

Wyniki dochodzenia wewnętrznego ONZ
Biuro Nadzoru Wewnętrznego ONZ, znane jako OIOS, przeanalizowało zarzuty wobec dziewiętnastu osób zatrudnionych przez UNRWA. Rezultaty ogłoszono 5 sierpnia 2024 roku. W jednej sprawie nie znaleziono dowodów wspierających oskarżenie, a w dziewięciu kolejnych dowody były niewystarczające. W odniesieniu do pozostałych dziewięciu osób uzyskany materiał wskazywał, że mogły one uczestniczyć w atakach. UNRWA zapowiedziała zakończenie ich zatrudnienia. To ustalenie jest poważne, lecz nie stanowi wyroku karnego wobec wszystkich podejrzanych. Dochodzenie nie dowiodło też, że cała organizacja jako instytucja uczestniczyła w atakach. Takie różnice trzeba zachować w każdym tłumaczeniu.
Dalsze ustalenia amerykańskich inspektorów
W kwietniu 2025 roku biuro inspektora generalnego USAID przedstawiło własne podsumowanie dochodzenia. Według publikacji znaleziono niezależne dowody łączące trzech obecnych lub byłych pracowników UNRWA z atakami 7 października. Czternaście innych obecnych lub byłych osób powiązano z Hamasem. Warto zwrócić uwagę na zakres pojęć używanych przez urzędników oraz to, że opublikowano streszczenie, a nie wszystkie akta. Liczb pochodzących z różnych dochodzeń nie należy mechanicznie dodawać, gdyż mogą występować te same osoby albo różne definicje związku z organizacją. Każdy przypadek wymaga oddzielnej oceny.
Tunele i obiekty humanitarne
Siły Obronne Izraela poinformowały w lutym 2024 roku o znalezieniu tunelu Hamasu przebiegającego pod siedzibą UNRWA w mieście Gaza. Według komunikatów IDF w budynkach znaleziono broń i infrastrukturę powiązaną z tunelem. W lipcu tego samego roku wojsko opisywało działania w kompleksie wcześniej używanym przez UNRWA. Komunikaty te są pierwotnym źródłem twierdzeń izraelskiego wojska, a nie wyrokiem niezależnego organu. Jeśli grupa zbrojna używa pomieszczeń organizacji humanitarnej, trzeba ustalić, kto o tym wiedział, kto miał kontrolę nad terenem i kiedy doszło do zdarzeń. Sam fakt istnienia tunelu nie odpowiada na wszystkie te pytania.
Niezależny przegląd neutralności
ONZ zleciła osobny przegląd systemu neutralności UNRWA, prowadzony przez byłą francuską minister spraw zagranicznych Catherine Colonnę. Raport z kwietnia 2024 roku dotyczył kontroli personelu, zarządzania, materiałów edukacyjnych, wypowiedzi pracowników i ochrony obiektów. Autorzy uznali, że UNRWA ma rozbudowane procedury neutralności, ale stwierdzili także braki wymagające naprawy. Wymieniono między innymi polityczne wypowiedzi niektórych pracowników, problematyczne treści szkolne i upolitycznienie organizacji pracowniczych. Przegląd nie zastępował dochodzenia dotyczącego udziału konkretnych osób w atakach. Istnienie procedur nie oznacza ich doskonałego wykonania, a pojedyncze naruszenia nie dowodzą automatycznie instytucjonalnej współpracy.
Opinia Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości
Dnia 22 października 2025 roku Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości wydał opinię doradczą dotyczącą obowiązków Izraela wobec ONZ i pomocy humanitarnej na okupowanych terytoriach palestyńskich. Uznał, że przedstawione informacje nie wystarczają do stwierdzenia braku bezstronności UNRWA jako całości. Zdaniem Trybunału Izrael nie udowodnił też twierdzenia, że znaczna część pracowników należy do Hamasu lub innych organizacji zbrojnych. Sędziowie uwzględnili dziewięć przypadków zwolnień, ale nie uznali ich za wystarczający dowód winy całej agencji. Opinia nie uniewinnia automatycznie żadnej konkretnej osoby i nie wyklucza nowych ustaleń.

Izraelskie prawo i spór dyplomatyczny
W październiku 2024 roku Kneset przyjął przepisy ograniczające działalność UNRWA w Izraelu oraz kontakty instytucji państwowych z agencją. Główne ograniczenia zaczęły obowiązywać w styczniu 2025 roku. Izrael wskazywał względy bezpieczeństwa i zarzuty infiltracji. ONZ oraz liczne państwa wyrażały obawy przed pogorszeniem dostępu ludności cywilnej do pomocy. W grudniu 2025 roku izraelskie przepisy ponownie rozszerzono, w tym o ograniczenia dotyczące mediów komunalnych i przywilejów prawnych. To zatem również spór o obowiązki państwa, system dostarczania pomocy oraz sposób weryfikacji personelu.
Ludność cywilna w centrum uwagi
Mieszkańcy Gazy korzystają z pomocy w zakresie opieki zdrowotnej, schronienia, edukacji, wody i higieny. Brytyjska analiza rządowa z września 2026 roku podawała, że około jedenastu tysięcy pracowników UNRWA nadal świadczyło usługi w Strefie Gazy pomimo poważnych ograniczeń. Osoby potrzebujące leczenia nie ponoszą zbiorowej winy za czyny poszczególnych pracowników. Równie ważne jest uznanie cierpienia izraelskich cywilów i zakładników. Kontrola bezpieczeństwa i dostarczanie pomocy nie muszą się wzajemnie wykluczać. Odpowiedzialna polityka powinna chronić przed wykorzystywaniem pomocy przez ugrupowania zbrojne, a jednocześnie zapewniać dostęp do podstawowych świadczeń.
Jak czytać liczby i źródła
Debata publiczna często zawiera wysokie szacunki dotyczące liczby pracowników powiązanych z Hamasem. Słowo „powiązanie” może jednak oznaczać członkostwo, sympatię polityczną, relację rodzinną, sygnał wywiadowczy albo czynny udział w przemocy. Autor musi wyjaśnić, której kategorii dotyczy liczba, kto ją zebrał i czy została sprawdzona niezależnie. UNRWA kwestionuje szerokie szacunki i twierdzi, że regularnie udostępniała listy personelu odpowiednim władzom. Izrael utrzymuje, że dysponuje dodatkowymi informacjami. Reuters, CNN, BBC, media izraelskie, dokumenty ONZ, komunikaty IDF i Wikipedia powinny być czytane z uwzględnieniem ich różnych funkcji oraz ograniczeń.
Wniosek bez zbiorowej odpowiedzialności
Istnieją poważne ustalenia dotyczące możliwego udziału poszczególnych pracowników UNRWA w atakach oraz związków niektórych osób z Hamasem. Izrael opublikował również informacje o wykorzystaniu budynków i tuneli. Jednocześnie Trybunał w Hadze nie uznał przedstawionych dowodów za wystarczające do potwierdzenia braku bezstronności całej agencji. Obie informacje mogą być prawdziwe jednocześnie. Potrzebne są niezależne badania, ochrona świadków, odpowiedzialność indywidualna i zabezpieczenie usług humanitarnych. Uczciwa analiza nie wymaga ani przypisywania winy wszystkim pracownikom, ani odrzucania bez zbadania poważnych zarzutów.
Źródła i dokumenty
- UN / OIOS (5 Aug 2024)
- UN independent review (Apr 2024)
- International Court of Justice (22 Oct 2025)
- USAID OIG (14 Apr 2025)
- Israel Defense Forces (10 Feb 2024)
- Reuters (5 Aug 2024)
- CNN (30 Jan 2024)
- BBC News (5 Aug 2024)
- The Times of Israel (5 Aug 2024)
- Wikipedia (background)
- UK Government (Sept 2026)
- US Library of Congress (Jan 2026)
